Ciągle kłócimy się o to samo. Dlaczego problem wraca?

Dlaczego ciągle kłócimy się o te same rzeczy?

Powtarzający się konflikt nie zawsze oznacza, że partnerzy się nie rozumieją. Bywa, że doskonale wiedzą, co przeszkadza drugiej osobie, ale żadne z nich nie zmienia codziennego zachowania. Innym razem oboje chcą poprawy, jednak zupełnie inaczej wyobrażają sobie rozwiązanie.

Przykładowo para regularnie kłóci się o bałagan. Jedna osoba uważa, że druga nie szanuje jej pracy i pozostawia wszystkie obowiązki na jej głowie. Druga odbiera kolejne uwagi jako nieustanną krytykę i próbę kontrolowania.

Pozornie przedmiotem sporu są rzeczy leżące na stole. W rzeczywistości jedna strona chce większej odpowiedzialności i współpracy, a druga potrzebuje poczucia, że nie będzie oceniana przy każdym drobiazgu.

Dlatego nawet dokładne posprzątanie mieszkania może przynieść ulgę tylko na chwilę. Jeśli podział obowiązków pozostanie taki sam, napięcie szybko powróci.

Podobnie dzieje się przy sporach o pieniądze, kontakty ze znajomymi, wychowywanie dzieci czy częstotliwość wspólnego spędzania czasu. Temat kłótni jest często łatwiejszy do zauważenia niż potrzeba, która się za nim kryje. Nie oznacza to jednak, że każdy konflikt ma głębokie psychologiczne podłoże. Niekiedy problem jest prosty: ktoś wielokrotnie nie dotrzymuje konkretnego ustalenia.

Cztery mechanizmy, przez które ten sam konflikt wraca

Nie wszystkie powtarzające się kłótnie działają według jednego schematu. Dlatego przed kolejną próbą porozumienia dobrze rozpoznać, co właściwie utrzymuje problem.

1. Rozwiązujecie ostatnią sytuację, ale nie przyczynę

Partner przeprasza za spóźnienie. Druga osoba przyjmuje przeprosiny. Wydaje się, że sprawa została zakończona.

Tymczasem za tydzień dochodzi do kolejnego spóźnienia, ponieważ nadal nie ustaliliście, jak informować się o zmianach planów.

Przeprosiny mogą naprawić część emocjonalnych skutków sytuacji, ale same nie zmieniają organizacji codziennego życia. Jeżeli problem dotyczy powtarzalnego zachowania, potrzebuje również konkretnego rozwiązania.

2. Jedno naciska na rozmowę, drugie się wycofuje

To szczególnie męczący schemat. Jedna osoba chce natychmiast wyjaśnić problem, ponieważ cisza zwiększa jej niepokój. Druga potrzebuje dystansu, więc przestaje odpowiadać, wychodzi albo próbuje zakończyć dyskusję.

Im bardziej pierwsza naciska, tym mocniej druga się wycofuje. Z kolei im dłużej trwa milczenie, tym większa staje się frustracja osoby domagającej się rozmowy.

Psychologia relacji opisuje taki mechanizm jako wzorzec żądania i wycofania (demand–withdraw). Badania łączą jego utrwalone formy z większymi trudnościami w rozwiązywaniu konfliktów. Nie oznacza to jednak, że każda potrzeba przerwy jest szkodliwa.

Różnica polega na tym, czy partner wraca do rozmowy, czy regularnie unika rozwiązania problemu.

3. Każde broni swojej wersji wydarzeń

Podczas kolejnej awantury pojawiają się znajome zdania:

„Zawsze wszystko muszę robić samodzielnie”.

„Przecież ostatnio ci pomogłem”.

„Nigdy mnie nie słuchasz”.

„To ty zaczynasz każdą kłótnię”.

W pewnym momencie pierwotny problem schodzi na dalszy plan. Partnerzy próbują udowodnić, kto częściej zawinił i czyja interpretacja jest prawdziwa.

Nawet jeśli jedna osoba wygra taki spór na argumenty, nie oznacza to, że druga poczuje się zrozumiana. Co więcej, następnym razem oboje mogą jeszcze szybciej przyjąć postawę obronną.

4. Macie różne potrzeby i oczekujecie, że jedno ustąpi

Jedna osoba lubi spontaniczne wyjścia i częste spotkania ze znajomymi. Druga ceni przewidywalność i spokojne wieczory w domu.

Żadne z tych oczekiwań samo w sobie nie musi być niewłaściwe. Problem pojawia się wtedy, gdy każde uważa własny sposób życia za jedyny rozsądny.

Niektórych różnic nie da się całkowicie usunąć. Można natomiast ustalić, jak uwzględniać potrzeby obu stron, bez wymagania, by jedna osoba nieustannie rezygnowała z tego, co dla niej ważne.

Jak rozpoznać prawdziwą przyczynę powracającej kłótni?

Zamiast analizować wyłącznie ostatnią awanturę, przyjrzyj się kilku podobnym sytuacjom. Sprawdź, co je uruchomiło, jak każde z was zareagowało i co wydarzyło się po zakończeniu rozmowy.

Pomocne może być poniższe zestawienie.

Co powtarza się w związku?	Możliwy mechanizm	Co sprawdzić?
Kłótnia kończy się przeprosinami, ale problem wraca	Brak zmiany zachowania	Czy ustalenia przekładają się na konkretne działania?
Jedno chce rozmawiać, drugie milczy lub wychodzi	Naciskanie i wycofywanie	Czy istnieje uzgodniony sposób powrotu do rozmowy?
Spór szybko przechodzi w wypominanie przeszłości	Nagromadzone pretensje	Czy wcześniejsze sytuacje rzeczywiście wyjaśniono?
Oboje chcą czegoś innego i nie znajdują kompromisu	Różnica potrzeb lub wartości	Czy da się stworzyć rozwiązanie uwzględniające obie strony?
Jedna osoba regularnie łamie ustalenia	Brak konsekwencji i odpowiedzialności	Czy deklaracje mają pokrycie w zachowaniu?
Każda próba rozmowy kończy się lekceważeniem lub poniżaniem	Problem szacunku i granic	Czy rozmowa jest bezpieczna i czy druga osoba respektuje odmowę?

Tabela nie służy do stawiania diagnozy partnerowi. Pomaga jedynie oddzielić pojedyncze zdarzenie od powtarzającego się zachowania.

Przyjrzyj się również temu, co dzieje się między kłótniami. Czy rzeczywiście następuje zmiana? A może wraca czułość, atmosfera się poprawia i oboje po prostu przestajecie poruszać niewygodny temat?

Koniec awantury nie jest tym samym co rozwiązanie konfliktu. Czasem oznacza wyłącznie, że oboje nie macie już siły dalej się spierać.

Jak przerwać błędne koło ciągłych kłótni w związku?

Najtrudniejszy moment pojawia się wtedy, gdy partnerzy czują, że powiedzieli już wszystko. Kolejna rozmowa wydaje się bezcelowa, bo każde spodziewa się dokładnie tych samych argumentów.

W takiej sytuacji nie potrzeba dłuższej dyskusji. Potrzeba zmiany jej celu.

Najpierw nazwijcie problem bez wzajemnego oskarżania

Zamiast mówić „znowu mnie lekceważysz”, spróbuj opisać konkretną sytuację i jej konsekwencję.

Na przykład:

„Kiedy zmieniasz nasze plany bez uprzedzenia, trudno mi zaplanować swój dzień. Chcę, żebyśmy wcześniej informowali się o zmianach”.

Taka wypowiedź nie gwarantuje porozumienia. Zmniejsza jednak ryzyko, że cała rozmowa zamieni się w spór o charakter i intencje drugiej osoby.

Następnie każda strona powinna mieć możliwość powiedzenia, co sama uważa za istotę problemu. Może się okazać, że rozmawiacie o dwóch różnych rzeczach.

Ustalcie, co rzeczywiście ma się zmienić

Nie wystarczy uzgodnić, że od teraz będziecie bardziej się starać.

Jeśli kłócicie się o obowiązki, podzielcie konkretne zadania. Jeżeli problemem jest brak wspólnego czasu, ustalcie, kiedy i jak chcecie go spędzać. Natomiast przy trudnościach z komunikacją określcie, jak zgłaszać potrzebę przerwy i kiedy wracać do rozmowy.

Dobre ustalenie powinno odpowiadać na trzy pytania:

• Co dokładnie zmieniamy?
• Za jakie zachowanie odpowiada każda osoba?
• Po czym poznamy, że rozwiązanie działa?

Przykładowo zamiast „będę bardziej pomagać w domu” lepiej ustalić konkretny podział obowiązków, który oboje akceptujecie.

Jednocześnie nie chodzi o tworzenie systemu kar ani rozliczanie partnera z każdego potknięcia. Celem jest przewidywalność i uczciwszy podział odpowiedzialności.

Sprawdźcie ustalenia w codziennym życiu

Po pewnym czasie wróćcie do tematu, ale nie po to, żeby ponownie rozstrzygać, kto miał rację.

Zastanówcie się, czy zmieniło się zachowanie wywołujące konflikt. Jeśli nie, ustalcie dlaczego.

Może podział obowiązków okazał się nierealistyczny. Być może jedno z was nie zrozumiało ustalenia tak samo jak drugie. Zdarza się również, że ktoś deklaruje zmianę, choć wcale nie zamierza jej wprowadzać.

Każda z tych sytuacji wymaga innej reakcji.

Najważniejszym sprawdzianem porozumienia nie jest przebieg jednej rozmowy, lecz to, co oboje robicie później.

Czy można przestać kłócić się o coś, w czym nigdy się nie zgodzimy?

Nie każdy konflikt ma rozwiązanie, które całkowicie zadowoli obie strony. Długotrwałe różnice mogą dotyczyć potrzeb towarzyskich, sposobu odpoczywania, podejścia do pieniędzy czy oczekiwań wobec bliskości.

W podejściu rozwijanym przez Johna Gottmana rozróżnia się problemy możliwe do rozwiązania oraz problemy trwałe, wynikające między innymi z różnic osobowości i stylu życia.

To ważne rozróżnienie, ponieważ para może niepotrzebnie wracać do tego samego sporu, próbując przekonać drugą osobę do całkowitej zmiany.

Wyobraź sobie, że jedno z partnerów potrzebuje regularnego kontaktu z rodziną, a drugie zdecydowanie woli spędzać weekendy tylko we dwoje.

Rozwiązaniem nie musi być uznanie, że jedna potrzeba jest ważniejsza. Można ustalić częstotliwość spotkań, sposób planowania weekendów i przestrzeń na samodzielne aktywności.

Jednak kompromis nie oznacza automatycznie spotkania w połowie drogi. Jeśli jedna osoba już wcześniej ponosiła większość kosztów emocjonalnych lub organizacyjnych, sprawiedliwsze rozwiązanie może wymagać większej zmiany po drugiej stronie.

Są też kwestie, w których różnica oczekiwań dotyczy podstawowych decyzji życiowych. Chęć posiadania dzieci, miejsce zamieszkania czy zasady wyłączności w związku nie zawsze pozwalają na kompromis satysfakcjonujący oboje.

Wtedy celem rozmowy jest uczciwe ustalenie, czy możecie budować wspólną przyszłość bez zmuszania kogokolwiek do rezygnacji z fundamentalnych potrzeb.

Nie każda różnica musi zniknąć. Ważne jednak, żeby sposób radzenia sobie z nią nie niszczył wzajemnego szacunku.

Kiedy powtarzające się kłótnie oznaczają poważniejszy problem?

Sama częstotliwość sprzeczek nie mówi wszystkiego o kondycji relacji. Niektóre pary stosunkowo często się nie zgadzają, ale potrafią wracać do bliskości, uwzględniać swoje potrzeby i rozwiązywać praktyczne problemy.

Z kolei w innych związkach awantur jest niewiele, ponieważ jedna osoba przestała mówić o tym, co jej przeszkadza.

Dlatego bardziej niż liczba kłótni liczy się ich przebieg oraz to, co dzieje się później.

Niepokojące są sytuacje, w których:

• każdy konflikt kończy się poniżaniem, wyzwiskami lub ośmieszaniem;
• jedna osoba stale unieważnia uczucia i potrzeby drugiej;
• przeprosiny regularnie zastępują rzeczywistą zmianę zachowania;
• partner wykorzystuje milczenie jako formę karania;
• pojawia się kontrolowanie kontaktów, pieniędzy lub codziennych decyzji;
• jedna osoba boi się poruszyć trudny temat z powodu reakcji drugiej.

Jeżeli mimo obustronnej gotowości do zmiany wciąż wracacie do tego samego schematu, pomocna może okazać się konsultacja u psychoterapeuty pracującego z parami. Taka rozmowa pozwala przyjrzeć się sposobowi komunikacji z większego dystansu.

Trzeba jednak odróżnić trudności w porozumieniu od przemocy. Jeśli pojawiają się groźby, zastraszanie, przymus lub agresja fizyczna, priorytetem staje się bezpieczeństwo osoby doświadczającej tych zachowań. W takich okolicznościach wspólna terapia nie powinna automatycznie zastępować indywidualnej pomocy i oceny bezpieczeństwa. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia w Polsce należy wezwać pomoc pod numerem 112.

Nie ma również obowiązku prowadzenia kolejnych rozmów z osobą, która uporczywie narusza granice i nie wykazuje gotowości do zmiany.

Co zrobić, żeby następna kłótnia nie była powtórką poprzedniej?

Jeżeli od miesięcy wracacie do tego samego tematu, spróbujcie przed kolejną rozmową odpowiedzieć osobno na jedno pytanie: „Co konkretnie musiałoby wyglądać inaczej, żebym przestał lub przestała uważać tę sprawę za nierozwiązaną?”.

Odpowiedzi mogą być zaskakująco różne.

Jedna osoba może potrzebować regularnej pomocy przy obowiązkach. Druga nie chce już słyszeć krytycznych uwag przy dzieciach. Oboje mówią więc o kłótniach dotyczących domu, choć każde oczekuje zmiany w innym obszarze.

Gdy nazwiecie te potrzeby, łatwiej ustalić, czy problem wynika z nieporozumienia, braku konkretnych działań czy rzeczywistej różnicy oczekiwań.

Nie obiecujcie sobie, że nigdy więcej się nie pokłócicie. To mało realistyczny cel, ponieważ różnice zdań są naturalną częścią bliskich relacji.

Zamiast tego sprawdźcie, czy kolejny konflikt prowadzi do nowych ustaleń, czy tylko odtwarza stary scenariusz.

Jeżeli rozmowa zmienia codzienne zachowanie, nawet stopniowo, macie punkt wyjścia do poprawy. Natomiast kiedy miesiącami powtarzają się te same deklaracje, a odpowiedzialność za rozwiązanie problemu spada wyłącznie na jedną osobę, sama cierpliwość prawdopodobnie nie wystarczy.

Bo problemem nie zawsze jest to, że znowu się pokłóciliście. Czasem największą trudnością pozostaje fakt, że po zakończeniu każdej kłótni wszystko nadal wygląda dokładnie tak samo.

Źródła

• The Gottman Institute – „When the Fight Never Ends: Why Most Couple Conflict Isn’t Meant to Be Solved”.
• American Psychological Association – APA Dictionary of Psychology, hasło „Demand–withdraw pattern”.
• Baucom B. R. i współautorzy – „The Interpersonal Process Model of Demand/Withdraw Behavior”, Journal of Family Psychology, 2015.
• Papp L. M., Kouros C. D., Cummings E. M. – „Demand-Withdraw Patterns in Marital Conflict in the Home”, Personal Relationships, 2009.